Lịch sử Lào Cai

Lào Cai nằm ở nơi sông Hồng chảy vào đất Việt; Yên Bái nằm xuôi dòng. Người Pháp chiếm Lào Cai năm 1886, lập Đạo quan binh để kiểm soát vùng biên, rồi ngày 12/7/1907 thành lập tỉnh dân sự Lào Cai. Tỉnh Yên Bái được lập trước đó, ngày 11/4/1900. VietnamPlus ghi Đạo quan binh ở Lào Cai lập ngày 7/1/1899; Báo Lào Cai ghi năm 1905 — chúng tôi ghi cả hai.

Cùng thời kỳ, người Pháp mở Sa Pa thành nơi nghỉ mát trên núi. Theo VietnamPlus, du lịch Sa Pa tính từ năm 1903; Sa Pa lên thị xã ngày 1/1/2020 và từ 1/7/2025 là phường Sa Pa.

Theo nghị quyết của Quốc hội ngày 27/12/1975, ba tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Nghĩa Lộ hợp nhất; tỉnh Hoàng Liên Sơn chính thức ra đời ngày 16/2/1976, tỉnh lỵ ban đầu ở thị xã Lào Cai, tới mùa xuân 1978 chuyển về Yên Bái. Ngày 12/8/1991, Quốc hội quyết định chia Hoàng Liên Sơn thành hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, hoạt động từ 1/10/1991.

Vì thế sự hợp nhất năm 2025 không phải lần đầu: với nhiều người lớn tuổi ở đây, Lào Cai và Yên Bái chung một tỉnh là chuyện đã từng có.

• Đền Thượng (phường Lào Cai): thờ Trần Hưng Đạo, di tích quốc gia từ năm 1996, cách cửa khẩu khoảng 500 m.
• Đền Bảo Hà (xã Bảo Hà): thờ Thần vệ quốc Hoàng Bảy, di tích quốc gia từ 11/1997.
• Dinh Hoàng A Tưởng (xã Bắc Hà): dinh thự thổ ty người Tày, di tích quốc gia từ 11/6/1999.
• Bãi đá cổ Sa Pa (xã Tả Van): gần 200 khối đá chạm khắc, di tích quốc gia từ 10/1994.
• Khu di tích mộ Nguyễn Thái Học (Yên Bái cũ): di tích lịch sử cấp quốc gia.
• Hồ Thác Bà: di tích lịch sử và danh thắng quốc gia từ 1996, gắn với nhà máy thủy điện đầu tiên của Việt Nam.

Theo Báo Nhân Dân, tỉnh Lào Cai mới có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 34 di tích quốc gia và 172 di tích cấp tỉnh. Ruộng bậc thang Mù Cang Chải là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 1954/QĐ-TTg năm 2019.